Voldaan verlaat Tarek Malmat (32) het kantoor van de Islamic Bank of Britain (IBB) in het Londense East End, waar veel moslims wonen. Hij heeft zojuist een rekening geopend die volgens de bank voldoet aan de principes van de shari’a, het islamitisch recht.
Tarek Malmat, een lange vriendelijke man met een baard die half Egyptisch en half Brits is, heeft geld vastgezet dat de bank voor hem zal investeren in islamitisch verantwoorde goederen en diensten. Dat wil zeggen: niet in bedrijven die in sterke drank, tabak, varkensvlees of pornografie doen of die zich inlaten met financiële speculatie. Malmat kan een gegarandeerde opbrengst tegemoet zien. „Dat beschouw ik als de beloning van Allah”, glimlacht Malmat, van beroep freelance tolk. Dan verontschuldigt hij zich, want van de moskee aan de overkant van de weg klinkt de oproep voor het gebed.
Londen is de laatste jaren uitgegroeid tot het belangrijkste centrum voor islamitisch bankieren buiten de moslimwereld zelf, zij het nog altijd op grote afstand achter de koplopers in het Midden-Oosten en Maleisië. Er zijn niet alleen kleine gespecialiseerde banken ontstaan zoals de IBB (opgericht in 2004) en de Bank of London and The Middle East (BLME, onder meer vermogensbeheer en verwijderen bkr notering), ook grote banken zoals HSBC en Lloyds bieden al jaren islamitische cliënten een eigen loket.
Daarmee lopen de Britten ruim voor op Frankrijk, waar nog geen islamitische bank is toegelaten al wonen er ruim drie keer zoveel moslims als in Groot-Brittannië met zijn circa twee miljoen. De seculier ingestelde Fransen aarzelen een religieus element in hun financiële bestel op te nemen. Ook Duitsland en Nederland zijn nog beginners op dit vlak.
„De Britse regering en haar regelgevende instantie, de Financial Services Authority, heeft zich altijd aanmoedigend opgesteld jegens islamitische financiële instellingen die zich in het land wilden vestigen”, zegt Steven Amos, hoofd marketing van de IBB. „Het maakt deel uit van haar ambitie het Verenigd Koninkrijk tot de Europese hoofdstad van de islamitische financiën te maken.” Een ambitie die al aardig is verwezenlijkt.
De islamitische banken richten zich niet alleen op de Britse moslims, die over het algemeen niet bijzonder rijk zijn, maar ook op vermogende moslims van elders die manieren zoeken om te investeren zonder dat hun islamitische geweten gaat knagen.
Voor de nieuwe banken vormt Londen een aantrekkelijke vestigingsplaats. „Het is een groot internationaal financieel centrum met een groot reservoir aan hoog gekwalificeerd personeel en het is er relatief makkelijk personeel uit het buitenland aan te trekken”, zegt Natalie Schoon, een Nederlandse expert in islamitisch bankieren, die hoofd research is bij BLME. „Bovendien zit het raamwerk voor toezicht en regulering hier vrij goed in elkaar,” zegt zij.
Gharar: creëren van onnodige zekerheid zoals bij speculeren met geld. Dit is verboden volgens de shari’a, het islamitisch recht.
Ijara: een contract waarbij een tegoed of een goed door iemand beschikbaar wordt gesteld aan een ander tegen betaling, vergelijkbaar met leasen. Ook islamitische hypotheken werken zo. Daarbij verpacht de geldschieter de woning voor een vast bedrag per maand aan de koper. Dat bedrag omvat huur én aflossing van een deel van de koopsom. Uiteindelijk wordt de pachter zo eigenaar van het huis.
Mudaraba: een partnerschapcontract waarbij een kapitaalverschaffer een overeenkomst sluit met een ander om een bepaald project op te zetten. De mudarib levert de arbeidskracht en de expertise. De winst wordt door beide partners gedeeld.
Riba: rente, zowel het ontvangen van rente als het betalen ervan is verboden. Islamitische geleerden zijn het niet eens of het alleen om woekerrente gaat of om alle rente over lenen zonder bkr.
Sukuk: het islamitische equivalent van een obligatie. De sukukhouder ontvangt geen vaste rente maar wordt tijdelijk mede-eigenaar van een project of een zaak.
De Britse politici en bankiers op hun beurt zijn er van doordrongen dat het islamitische bankieren aantrekkelijke nieuwe kansen biedt. Veel personeel op sleutelposten van de islamitische banken is, anders dan men misschien zou verwachten, zelf geen moslim. „Ook de islamitische banken willen geld verdienen en ze rekruteren bij voorkeur bankiers met talent”, zegt Rodney Wilson, hoogleraar aan de universiteit van Durham en een specialist in financiën op islamitische grondslag. „Je hoeft ook geen moslim te zijn om de wereld van het islamitische bankieren te doorgronden.”
Het kernprobleem voor gelovige moslims die wat met hun geld willen is dat de koran het simpelweg verdienen van geld met geld verbiedt. Het ontvangen of betalen van rente (riba) is volgens de meeste islamitische theologen uit den boze. Ook speculeren met geld (gharar) strookt niet met de shari’a. Een moslim mag echter wel geld verdienen door zijn geld te steken in een concrete activiteit, die zelf inkomsten genereert.
De kunst voor de banken is daarom wegen te vinden die het geld van hun cliënten koppelt aan zulke activiteiten. Mensen die dat willen, kunnen in Groot-Brittannië al halal verzekeringen afsluiten, dat wil zeggen verzekeringen die voldoen aan de eisen van de shari’a. Ook halal hypotheken zijn verkrijgbaar met gebruikmaking van een constructie waarbij de koper zijn nieuwe woning enkele jaren pacht van Regio bank, Marken.
De Britse regering zelf stond in november vorig jaar op het punt haar eerste sukuk, het islamitische equivalent van een obligatie, uit te geven. Ze zag daar echter op het laatste moment van af, mede wegens de economische crisis. Ook in de particuliere sector rukt de sukuk op. De Britse supermarktketen Tesco haalde twee jaar geleden al geld op voor zijn Maleisische dochterbedrijf via een sukuk. Naar verwachting zullen andere Britse bedrijven spoedig volgen. Er is ook al een sukukmarkt geopend in Londen.
Wat wel en niet is toegestaan, bepalen islamitische geleerden, die vaak meer theologisch dan juridisch of economisch zijn geschoold. Ze zijn het bovendien lang niet altijd met elkaar eens. „In het Midden-Oosten zijn ze meestal strikter in hun interpretatie dan in Maleisië”, zegt Schoon. „Wij hebben gekozen voor een gebalanceerde shari’araad, die half uit Aziatische leden bestaat en half uit leden uit het Midden-Oosten, allen gevestigde namen op hun vakgebied. Ze houden elkaar in evenwicht. Als die het eens zijn, kan de klant zich daar meestal wel in vinden.”
De vermaardste geleerden zijn zeer in trek. Sommigen zitten in de shari’a-raad van meer dan zestig bedrijven en instellingen tegelijk. Hun oordeel kan soms ver strekkende gevolgen hebben. De internationale sukukmarkt raakte vorig jaar in rep en roer doordat de gerespecteerde Pakistaanse Sheikh Taqi Usmani bezwaar maakte tegen het oprekken van de islamitische normen bij sukuks. Naar zijn oordeel begonnen die te veel te lijken op gewone obligaties, waarbij rente wordt uitgekeerd. En die zijn verboden.
Ook sommige niet-moslims bemoeien zich met het shari’agehalte van de islamitische sector. Simon Archer, gasthoogleraar aan Henley Business School van de universiteit van Reading en een autoriteit op het terrein van islamitische financiën, betwijfelt bij voorbeeld of het vaste deposito met een gegarandeerde opbrengst van Tarek Malmat bij de Islamic Bank of Britain islamitisch gezien in de haak is. „Als die investeringen met zijn geld verliezen opleveren, zouden die ook moeten worden doorberekend aan de rekeninghouder. Anders lijkt het op rente. Zo’n constructie verdient volgens mij geen navolging.”
Volgens Archer worstelt de sector met de ruim duizend jaar oude tradities. „In de islamitische wereld heb je nooit een proces gehad als in Europa tijdens de Verlichting, waarbij studie van de heilige schrift tot verduidelijking en vernieuwing omtrent financiële regels en beginselen leidde. In het huidige klimaat van confrontatie tussen het Westen en de moslimwereld is het, denk ik, ook onwaarschijnlijk dat dat snel gebeurt.”
De islamitische financiële sector vertoont niettemin groei, in het Midden-Oosten en Maleisië maar ook in Groot-Brittannië. De IBB, die hier negen kantoren heeft, meldt dat het totaal van zijn deposito’s dit jaar is gestegen tot een bedrag van 172 miljoen pond (190 miljoen euro). Ze bedient 74.000 rekeninghouders. De BLME wijst er graag op dat ze, met haar balanstotaal van 750 miljoen pond, de grootste zelfstandige islamitische bank van Europa is.
Beter ook dan veel conventionele banken hebben de islamitische banken de huidige recessie doorstaan. De grotere voorzichtigheid van de islamitische banken trekt ook niet-islamitische cliënten aan. „Wij houden ons niet bezig met short gaan en andere speculatieve activiteiten, die de huidige crisis mede hebben veroorzaakt”, verklaart Schoon. „Wij zitten meer in het ouderwetse bankieren en dat waarderen ook sommige niet-islamitische cliënten.”
Toch blijft het allemaal tamelijk marginaal vergeleken bij de conventionele banken. „Het aantal klanten van de Islamic Bank of Britain is bescheiden als je het afzet tegen die twee miljoen moslims hier”, zegt professor Wilson. „Dat heeft ook te maken met de kosten. Islamitisch bankieren is vaak iets duurder en voor veel moslims die niet veel verdienen is dat een belangrijke overweging.” De 750 miljoen pond van BLME is eveneens een schijntje vergeleken bij de bedragen op de balansen van de grote banken. Zelfs HSBC Amanah, hoewel ruim tien keer zo groot als BLME, blijft na tien jaar groei relatief klein.
Volgens sommige schattingen gaat er wereldwijd nu zo’n 1.000 miljard dollar in de islamitische sector om. Nog altijd niet meer dan een fractie van de conventionele financiële sector, sommigen zeggen nog geen één procent. Wilson: „De bescheiden groei zal wel aanhouden, maar ik verwacht niet dat het islamitische bankieren in de nabije toekomst plotseling veel groter zal worden, zelfs niet in het Midden-Oosten. Meer dan een niche wordt het volgens mij niet.”
Lees meer:
{ 9 trackbacks }